Cuốn sách kể lại câu chuyện có thật về một chuyến hành trình kỳ lạ của hơn ba nghìn tấn rác thải từ thị trấn Islip, New York. Khi không còn nơi nào chấp nhận xử lý, số rác này bị chất lên một chiếc xà lan và bị kéo đi khắp nước Mỹ, vượt qua nhiều bang và quốc gia, nhưng liên tục bị từ chối. Qua hành trình kéo dài nhiều tháng, câu chuyện cho thấy rác thải không chỉ là vấn đề của riêng một nơi, mà là trách nhiệm chung của con người đối với môi trường sống. Bằng cách kể dí dỏm, sinh động và dễ theo dõi, cuốn sách giúp người đọc – đặc biệt là trẻ em – hiểu được hậu quả của việc tạo ra quá nhiều rác và tầm quan trọng của việc xử lý rác một cách có trách nhiệm.
Câu chuyện diễn ra vào những năm 1980, khi thị trấn Islip – một thị trấn nhỏ nằm trên đảo Long Island, gần thành phố New York – rơi vào tình trạng khủng hoảng rác thải. Mỗi ngày, người dân nơi đây thải ra một lượng rác khổng lồ, nhiều hơn hẳn mức trung bình của cả nước. Chẳng mấy chốc, Islip phải đối mặt với hơn ba nghìn tấn rác chất đống mà không còn chỗ để xử lý.
Trong lúc bế tắc, một người kinh doanh trong ngành rác tên là Gino Stroffolino nghĩ ra một cách “giải quyết nhanh gọn”: đưa toàn bộ số rác này đi nơi khác. Ông ta thuê một chiếc xà lan cũ, chất đầy 3.168 tấn rác lên đó, rồi cho một tàu kéo nhỏ mang tên Break of Dawn kéo đi. Người chỉ huy con tàu là thuyền trưởng Duffy St. Pierre – một thủy thủ già, dày dạn kinh nghiệm, nhưng không hề ngờ rằng mình sắp bước vào chuyến hành trình kỳ lạ nhất đời.
Điểm đến đầu tiên là bang North Carolina, nơi một người quen của Gino từng hứa sẽ nhận số rác này và chôn nó trên đất nông trại. Nhưng khi chiếc xà lan vừa tiến vào cảng, người dân địa phương đã phát hiện ra mùi hôi bất thường. Chính quyền nhanh chóng can thiệp và thẳng thừng từ chối cho phép con tàu cập bến. Kế hoạch đầu tiên tan vỡ, còn người được hứa hẹn tiếp nhận rác thì bỗng “biến mất”.
Không còn lựa chọn, thuyền trưởng Duffy buộc phải lênh đênh ngoài khơi cùng đống rác bốc mùi. Sau nhiều ngày chờ đợi, ông nhận được lệnh mới: chuyển hướng đến New Orleans. Đây là quê hương của ông, nên Duffy hy vọng lần này mọi chuyện sẽ suôn sẻ. Nhưng tin tức về chiếc xà lan chở rác đã lan đi rất nhanh. Trước khi con tàu kịp tiến sâu vào sông Mississippi, lực lượng tuần duyên đã chặn lại. Thành phố New Orleans tuyên bố họ không thể tiếp nhận thêm rác từ nơi khác.
Thế là chiếc Break of Dawn lại kéo xà lan quay ra biển. Hành trình tiếp tục kéo dài sang vịnh Mexico, rồi hướng về Mexico theo lời chỉ dẫn tiếp theo của Gino. Nhưng lần này, thay vì những lời từ chối lịch sự, tàu bị hải quân Mexico bao vây và ra lệnh rời đi ngay lập tức. Không còn cách nào khác, thuyền trưởng Duffy đành quay đầu.
Điểm đến tiếp theo là Belize, một quốc gia nhỏ vùng Trung Mỹ. Nhưng lúc này, chiếc xà lan rác đã trở nên quá nổi tiếng. Hình ảnh của nó xuất hiện trên báo chí và truyền hình ở khắp nơi. Khi tàu vừa ló dạng ngoài cảng Belize, binh lính đã đứng sẵn trên bờ, ra hiệu không cho phép cập bến.
Thời gian trôi qua, rác ngày càng thối rữa, mùi hôi trở nên nặng nề hơn bao giờ hết. Sáu tuần, rồi nhiều tháng trôi qua, không một nơi nào muốn nhận “đống rác lang thang” này. Mệt mỏi và tuyệt vọng, thuyền trưởng Duffy tuyên bố ông không thể chịu đựng thêm nữa.
Cuối cùng, quyết định được đưa ra: đưa toàn bộ số rác quay trở lại nơi nó sinh ra – Long Island. Trên đường trở về, con tàu còn thử ghé qua Texas rồi Florida, nhưng tất cả đều từ chối. Lúc này, chiếc xà lan đã trở thành trò cười trên các phương tiện truyền thông, nhưng với người thủy thủ già, đó chỉ là một chuyến đi nặng nề và ê chề.
Khi quay về Islip, thuyền trưởng Duffy ngỡ ngàng nhận ra thị trấn này cũng không chịu nhận lại rác. Suốt cả mùa hè, chiếc xà lan bị kéo đi vòng vòng ngoài vùng biển New York, không nơi neo đậu. Người dân, đặc biệt là trẻ em, đứng từ xa nhìn theo và chỉ trỏ mỗi khi nó đi ngang qua.
Cuối cùng, sau nhiều tranh cãi pháp lý, một phán quyết được đưa ra: Brooklyn buộc phải tiếp nhận số rác này và xử lý bằng lò đốt. Ngày 1 tháng 9 năm 1987, sau 162 ngày lênh đênh và hành trình hơn 6.000 dặm, chiếc xà lan cập bến cuối cùng.
Toàn bộ số rác được đưa vào lò đốt, và sau nhiều giờ, khối lượng rác khổng lồ ban đầu chỉ còn lại một phần nhỏ. Phần tro và rác còn sót lại ấy cuối cùng được chôn lấp tại chính Islip – nơi mọi chuyện bắt đầu.
Chuyến hành trình của chiếc xà lan rác khép lại. Thuyền trưởng Duffy và con tàu Break of Dawn được phép rời đi, quay về quê nhà. Sau nhiều tháng lênh đênh cùng thứ mà không ai muốn nhận, họ cuối cùng cũng có thể trở về, để lại phía sau câu chuyện kỳ lạ về một đống rác đã đi khắp nơi nhưng chẳng nơi nào chào đón.
Dưới đây là bản gốc tiếng Anh được thể hiện bởi giọng đọc của Justin Theroux.
Gợi ý tương tác sau khi đọc
Sau khi đọc xong câu chuyện, phụ huynh có thể cùng con trò chuyện và thực hiện một vài hoạt động đơn giản như: hỏi con vì sao chiếc xà lan rác bị nhiều nơi từ chối, và nếu là con, con sẽ làm gì với số rác đó. Cùng con liệt kê những nơi mà chiếc xà lan đã đi qua để giúp con nhớ lại mạch câu chuyện. Phụ huynh cũng có thể rủ con quan sát rác thải trong gia đình một ngày, phân loại rác tái chế và không tái chế, rồi cùng thảo luận xem làm thế nào để tạo ra ít rác hơn. Những hoạt động này giúp trẻ ghi nhớ nội dung câu chuyện và hiểu rằng rác thải là trách nhiệm chung của mọi người, bắt đầu từ những việc nhỏ hằng ngày.